Leczenie zachowawcze pacjentów z chorobami niedokrwiennymi kończyn dolnych jest ogólnie zastrzeżone dla etapu bólów wysiłkowych, natomiast pacjenci z niedokrwieniem krytycznym czyli bólami spoczynkowymi, martwicą tkanek lub też z chromaniem przestankowym, z dystansem chromania uniemożliwiającym normalne życie, powinni być leczeni operacyjnie. Zwalczanie czynników ryzyka, tam gdzie to możliwe, jest bardzo ważnym, najskuteczniejszym i najtańszym sposobem walki z chorobami naczyń. Profilaktyka ta obejmuje: – zerwanie z nałogiem palenia tytoniu, należy uczynić wszystko, aby pacjentowi w tym pomóc, – leczenie zaburzeń gospodarki tłuszczowej (u ludzi po 65 r. ż. włączamy leczenie farmakologiczne dopiero wtedy, gdy pomimo leczenia dietetycznego utrzymuje się poziom cholesterolu powyżej 250 mg%), – normalizacja ciśnienia tętniczego, – energiczne leczenie cukrzycy, – diagnozowanie i leczenie wrodzonych skaz zakrzepowych (niedobór białka C, S, antytrombiny III, obecność przeciwciał fosfolipidowych i inne). Wyniki prób klinicznych wydają się wskazywać na zjawisko cofania się miażdżycy u pacjentów stosujących się do reżimu niwelującego czynniki ryzyka. Podstawą leczenia zachowawczego chromania przestankowego jest program codziennych marszowych ćwiczeń, które poprawiają przepływ spoczynkowy, wydłużają dystans chromania. Pacjenci z chromaniem, którzy ćwiczą regularnie i zaprzestali palenia papierosów, mają średnio 4-8-krotny wzrost dystansu chromania i najczęściej unikają zabiegu operacyjnego. Program ćwiczeń musi uwzględniać częste u tych chorych schorzenia współistniejące: dusznica bolesna, zastoinowa niewydolność krążenia i niewydolność oddechowa, czyli musi być dobrany indywidualnie. Użycie leków naczyniorozszerzających,.bardzo popularne w przeszłości, nie znalazło przekonujących dowodów klinicznych na ich korzystne działanie. Obecnie najczęściej stosowanym lekiem jest pentoxifyllina. Wykazano, że działa ona poprzez zwiększenie odkształcalności ściany erytrocytów i leukocytów, obniżenie poziomu fibrynogenu, a więc poprzez poprawę właściwości reologicznych krwi, zwiększa dopływ tlenu do mięśni niedokrwionej kończyny. Dawkowanie: 3 x 400 mg (w przypadku istniejących już powikłań naczyniowych 3 x 100 mg). Pełny efekt terapeutyczny uzyskuje się po 2-3 miesiącach stosowania. Główny objaw uboczny to nietolerancja żołądkowo jelitowe., ale łatwo go uniknąć zalecając przyjmowanie leku w czasie posiłku. Spośród wielu próbowanych leków w sytuacji krytycznego niedokrwienia preparaty prostaglandyny El wydają się mieć dobre efekty lecznicze. W naszej klinice stosujemy prostavasin przede wszystkim w 30 minutowych infuzjach dotętniczych I x 10 wg), lub dożylnie 2 x 40 g w 2 godzinnych wlewach.
Antykoagulanty opóźniające krzepnięcie krwi są często stosowane u pacjentów z chorobami naczyń, jak: – zatory i zakrzepica żylna i tętnicza,
- wszystkie przypadki zmian naczyniowych z nadkrzepliwością, z wyjątkiem poheparynowej trotńbocytopenii, – oraz po zabiegach udrażniających i wstawionych protezach naczyniowych.Najczęściej stosowanymi antykoagulantami są: heparyna oraz doustnie podawane pochodne kumaryny. Dawka heparyny jest zależna od indywidualnej wrażliwości pacjenta, zwykle zaczyna się dawką nasycającą 5-10 tys. jednostek, podawaną dożylnie w ciągu 10-15 min. i kontynuuje stały wlew dożylny z prędkością 15-20 jedn./kg/godz. Trzeba stanowczo podkreślić, że stały dożylny wlew heparyny jest najskuteczniejszym i najbezpieczniejszym sposobem heparynizacji, niosącym najmniejsze ryzyko powikłań krwotocznych. Oczywistymi przeciwwskazaniami do stosowania antykoagulantów są: aktywne krwawienie, – operacja neurochirurgiczna, – operacja okulistyczna.
Względne przeciwwskazania obejmują: – owrzodzenia żołądkowo-dwunastnicze, – ciężkie nadciśnienie (rozkurczowe większe niż 130 mmHg), – udar mózgowy stwierdzony w wywiadzie, – brak współpracy chorego,
- brak możliwości laboratoryjnego monitorowania leczenia. Przy leczeniu heparyną kontroluje się czas kaolinowo-kefalinowy (częściowo aktywowany czas tromboplastynowy – aPTT) terapeutyczna wartość aPTT wynosi od 1,5 do 2,5 wartości wyjściowej. Profilaktyka przeciwzakrzepowa przy zabiegach operacyjnych polega na podawaniu małych dawek podskórnych (5000 jedn. co 8-12 godz.), choć przy dużych zabiegach ortopedycznych nie jest w pełni skuteczna. Obecnie, coraz częściej stosuje się heparynę niskocząsteczkową, która słabo działa na antytrombinę III a hamuje czynnik Xa, ma ona bardziej regularny metabolizuy, łatwiejsze dawkowanie, rzadziej daje powikłania krwotoczne oraz małopłytkowość. Podawanie podskórne zwykle składa się ze wstrzyknięć co 6-12 godz. w dawce 10-25 tys. jednostek. Panuje powszechna opinia, że nie trzeba tu kontrolować aPTT. Pochodne kumarynowe (syncumar) są stosowane doustnie i pełne ich działanie ujawnia się 48-72 godzin po rozpoczęciu leczenia. Dawka jest regulowana przez przedłużenie bezpośredniego czasu protrombinowego, który powinien wynosić 1,5-2,0 wartości wyjściowych (najnowsze badania wykazują, że przedłużenie 1,25-1,5 może być wystarczające). Średnia dawka dikumarolu wynosi 200-400 mg/24 godz. przy nasycaniu, podtrzymująca: 25-100 mg/24 godz. Na działanie kumaryn może wpływać wiele leków. Podobnie jak w przypadku heparyny, najczęstszym powikłaniem jest krwawienie. Inne są rzadkie: zatorowość tętniczo-tętnicza, martwica skóry, nudności, wymioty i biegunka. Leczenie fibrynolityczne lub trombolityczne dodało nowego wymiaru leczeniu chorób obwodowych naczyń krwionośnych. Leki takie jak streptokinaza, urokinaza, tkankowopochodny aktywator plazminogenu są stosowane w lecznictwie zamkniętym. W zapobieganiu ostrych powikłań miażdżycowych swoją potwierdzoną rolę terapeutyczną ma leczenie przeciwpłytkowe. Dotychczas najczęściej stosowanym lekiem jest aspiryna i żaden z innych wprowadzanych preparatów przeciwpłytkowych nie potwierdził swojej przewagi nad nią.