Izólowanie może być również zajęta tętnica potyliczna (bóle w okolicy potylicy), tętnica językowa (chromanie języka lub bolesne owrzodzenie), tętnica żnchwowa (chromanie żuchwy), tętnica oczna (ślepota w 50% przypadków), tgtnice kręgowe (niewydolność kręgowo-podstawna). Obecnie uważa się, że wszystkie zapalne choroby naczyń mają podłoże immunologiczne. Przy krótkiej obserwacji chorego i olbrzymim wachlarzu objawów (zarówno ilościowych, jak i jakościowych) można napotkać na duże trudności w ustaleniu rozpoznania konkretnej jednostki chorobowej. Przy wykluczeniu miażdżycy można postawić ogólne rozpoznanie immunovasculitis, co z jednej strony wskaże na charakter zapalny zmian naczyniowych, a z drugiej zobliguje lekarza do dalszych poszukiwań diagnostycznych i ścisłej obserwacji pacjenta przez miesiące i lata. Leczenie immunosupresyjne przewlekłych, zapalnych chorób naczyń W leczeniu immunosupresyjnym zapalnych chorób naczyń główne zastosowanie mają dwa leki: – glikokortykosterydy i – cyclophosphamid.

Wskazaniem do wyłącznego stosowania glikokortykosterydów jest: – alergiczne lub hiperergiczne zapalenie naczyń (0,5 mg/kg m.c. przez 3-6 tygodni), – polimialgia reumatyczna – zarówno postać uogólniona, jak i izolowana (0,5 mg/kg m.c. przez okres 2-4 lat dobierając minimalną dawkę, przy której utrzymuje się remisja choroby; kierować można się odczynem opadania krwinek czerwonych). Wskazaniem do stosowania cyclophosphamidu jest: guzkowe zapalenie naczyń, – pozastawowa manifestacja gośćca reumatoidalnego (vasculitis rheumatica), – ziarniniakowe zapalenie naczyń (ch. Wegenera), – powikłania neuropsychiatryczne w przebiega zespołu Sjógrena i innych kolagenoz. Jeżeli w tych jednostkach stosujemy równocześnie sterydy, to w celu zapobieżenia lub zniesienia supresji szpiku kostnego. Wskazaniem do leczenia zarówno sterydami, jak i cyclophosphamidem (alternatywnie lub równoczasowo) jest toczeń rumieniowaty układowy – ze względu na długofalowy przebieg, dużą ekspresję choroby i często młody wiek chorych. Leczenie immunosupresyjne cyclophosphamidem i sterydami możemy stosować w terapii pulsacyjnej lub ciągłej. Terapia pulsacyjna dożylna:

a) 15 mg/kg m.c. + 50 mg Fenicortu w interwałach 3-4 tygodniowych, b) 5 mg/kg m.c.+doustnie 15 mg encortolonu przez 3 dni w interwałach 2-3 tygodniowych. Stosuje się co najmniej 6 pulsów.

Terapia ciągła doustna:

2-3,5 mg/kg m.c. codziennie +5-15 mg encortolonu aż do uzyskania remisji choroby. Objawy uboczne działania cyclophosphamidu:

3 – nudności i wymioty uwarunkowane centralnie

- zapalenie błony śluzowej żołądka – przy leczeniu doustnym konieczne podawanie blokerów receptorów Hz , – zapalenie pęcherza moczowego (szczególnie przy dużych dawkach), – supresja szpiku kostnego. Doustna terapia jest łatwiejsza do zniesienia dla pacjenta przy dłuższym leczeniu. Jest również związana ze zmniejszonymi objawami ubocznymi, z wyjątkiem przewodu pokarmowego. Można też robić różne kombinacje leczenia dożylnego i doustnego, np. po 2 pulsach dożylnych przejść na leczenie doustne, lub prowadzić leczenie przez 6 miesięcy metodą pulsacyjną, a następnie wydłużać interwały lub zmniejszać ilość leku. Każdy ośrodek ma swoje metody postępowania immunosupresyjnego, oparte na wieloletnim doświadczeniu. Praktycznie u każdego chorego leczenie trzeba ustalać indywidualnie i kontrolować zarówno jego skuteczność, jak i działania uboczne, dlatego ważne jest, by leczenie danego pacjenta było prowadzone przez ten sam ośrodek.

Zmiany zmartwiające naczyń z naciekami ziarniczymi zajmują górne i dolne drogi oddechowe; nerki, układ nerwowy, skórę, oczy, serce i stawy. Rozpoznanie ustala się na podstawie biopsji błony śluzowej nosa, nerek lub skóry. Ad.4. Guzkowe zapalenie naczyń (Polyarteriitis nodosa).

Guzkowe zapalenie naczyń obejmuje średnie naczynia w miejscu ich rozwidleń, prowadząc do ich zwężenia lub zamknięcia z następowym niedokrwieniem tkanek, zawałem lub krwotokiem. Proces chorobowy jest związany z infekcją HBV. Może przebiegać w formie uogólnionej – atakuje wtedy naczynia wszystkich narządów z predylekcją do vasa nervorum, stąd w obrazie chorobowym obok zajęcia narządów dominuje polineuropatia. W formie skórnej choroba wybiórczo atakuje naczynia skóry, dając bolesne owrzodzenia, zlokalizowane na stopie lub podudziu. Naśladuje chorobę Buergera, rumień guzowaty lub odcinkowe, bolesne zapalenie żył powierzchownych, które przechodzi w ostro odgraniczoną martwicę, trudno gojącą się. l. Współistnienie nadciśnienia tętniczego, leukocytozy, eozynofilii lub podwyższonego odczynu opadania krwinek czerwonych pozwala na odróżnienie tych chorób. 2. Diagnostyka opiera się na badaniu histopatologicznym wycinka skórno-mięśniowego przed włączeniem łeczenia. 3. Leczeniem z wyboru jest Cyclophosphamid. Ad.S. Zapalenie wielkokomórkowe tętnic. Do tej grupy zapaleń należy:

a) choroba Takayasu – choroba młodych kobiet,

b) polimialgia reumatyczna – choroba ludzi po 50 r. ż., – postać izolowana – chóroba Hortona, – postać uogólniona.

Choroba Takayasu – lub aorto-arteriitis jest przewlekłą zapalną chorobą tętnic, najczęściej atakującą aortę piersiową i naczynia od niej odchodzące. Proces chorobowy obejmuje odcinkowo wszystkie 3 warstwy ściany naczynia prowadząc do jej zwłóknienia, tworząc następnie tętniaki z wszystkimi ich powikłaniami. Choroba dotyczy młodych kobiet między 15 a 35 r. życia, jednak ze względu na niecharakterystyczne objawy, rzadko jest w tym czasie rozpoznawana. U 70% chorych zaczyna się objawami prodromalnymi jak gorączka, nużliwość, “bicie” serca, pobolewania stawowe. Pojawia się bolesność tętnic szyjnych na ucisk. Rozpoznawana jest dopiero przy pojawieniu się powikłań jak: – brak tętna na tętnicy promieniowej (choroba bez tętna), – retinopatia, ‘ – napadowe omdlenia,

- napadowe zaniewidzenia,

- rozwój nadciśnienia tętniczego.

Rozróżnia się 4 typy anatomiczne tej choroby. Najczęściej występuje typ III – 65% przypadków.

W typie I – dominują objawy stenozy aorty, objawy neurologiczne, oczne oraz brak tętna na lewej tętnicy promieniowej. Objawy ze strony kończyny górnej są dyskretne, ponieważ przy powolnym zamykaniu tętnicy podobojczykowej zdąży rozwinąć się krążenie oboczne. 1 Natomiast ze strony centralnego układu nerwowego mogą to być: – niewydolność kręgowo-podstawna, – padaczka,

- przemijające, ostre niedokrwienie mózgu (TIA), – objawy wypadowe trwałe. W typie II – przy zajęciu brzusznego odcinka aorty dominują objawy ze strony tętnic krezkowych (bóle, biegunki), tętnic nerkowych (nadciśnienie naczynio-nerkowe) i tętnic biodrowych (przewlekłe niedokrwienie kończyn dolnych). Czasem tworzą się tętniaki, rozwarstwienia lub pęknięcia z masywnymi krwotokami pozaotrzewnowymi. W typie III – mamy objawy z górnego i dolnego odcinka aorty. Chore często wymagają zabiegów rekonstrukcyjnych na naczyniach. W typie IV – zajęta jest tętnica płucna i jej odgałęzienia. Choroba prowadzi do nadciśnienia płucnego a następnie rozwoju serca płucnego. Choroba przebiega rzutami. Trzy z czterech pacjentek umiera w ciągu 2 lat od wystąpienia powikłań naczyniowych.

Rozpoznanie ustala się na podstawie naczyniowych badań nieinwazyjnych a następnie angiografii. Polimialgia reumatyczna – Polymalgia rheurnatica

W polimialgii reumatycznej proces jest uogólniony,.zajmuje tętnice obręczy barkowej i/lub biodrowej, u 15% chorych daje zespół łuku aorty, a u 40% również zmiany w tętnicy skroniowej. Towarzyszą mu ‘ zaniki mięśniowe. Proces chorobowy zajmuje również naczynia krezkowe a zajęcie naczyń wieńcowych i mózgowych jest przyczyną zgonów. Choroba dotyczy częściej kobiet i występuje zwykle po 50 roku życia. Często na pierwszy plan wybijają się objawy ogólne pod maską choroby nowotworowej – adynamia mięśniowa, utrata ciężanx ciała, stany podgorączkowe, wysoki odczyn opadania krwinek czerwonych. Choroba ta wyjątkowo dobrze reaguje na sterydoterapię (0,5 mg/kg ciężaru ciała/dobę po normalizacji OB zmniejszając dawkę do 5-10 mg/dobę), którą trzeba prowadzić przez 2-4 lata, aż do uzyskania trwałej remisji. Choroba Hortona – arteriitis temporalis

Zapalenie tętnicy skroniowej należy do zapaleń wielkokomórkowych. Może być izolowane i dotyczyć tylko odgałęzień tętnic szyjnych zewnętrznej i wewnętrznej lub składową polimialgii reumatycznej. Dotyczy zwykle osób po 50 r. ż., chorobie towarzyszy zawsze podwyższony odczyn opadania, powyżej 40 mm po pierwszej godzinie. Tętnica skroniowa jest bolesna, twarda, a skóra nad nią zaczerwieniona. Zapaleniu tętnicy skroniowej towarzyszą bóle głowy, szczególnie w nocy, budzące ze snu.

Podany przez Zeeka podział zapalnych chorób naczyń, który uwzględnia kaliber zajętych tętnic oraz częściowo charakter morfologiczny odczynu zapalnego jest najbardziej przydatny dla klinicysty. Podział zapalnych chorób naczyń
l. Zapalenie leukocytoklastyczne lub alergiczne, lub hypergiczne (Icisculutis leukocytoclastica vel alergica vel hyperergica). 2. Zapalenie reumatyczne (Irasculitis rheumatica).
3. Zapalenie ziarniniakowe (hasculitis granulomatosa).
4. Zapalenia guzkowe klasyczne lub skórne (Polyarteriitis rcodosa classica vel cutanea). 5. Zapalenie wielokomórkowe (Arteriitis gigantocellularis). A.l. Zapalenie alergiczne naczyń. Klasycznym przykładem tego typu zapalenia jest choroba posurowicza, dająca się odtworzyć na modelu doświadczalnym, a wywołana krążącymi kompleksami immunologicznymi. Przeciwciała klasy IgG i IgM tworzą kompleksy z krążącym antygenem. Dopóki jest nadmiar antygenu, kompleksy są rozpuszczalne i pozostają w układzie krążenia. Przy wysyceniu przeciwciałami precypitują i zostają wyłapane i ufiksowane w ścianie naczyń. Miejsce odkładania kompleksów może być uwarunkowane czynnikami hydrodynamicznymi, turbulencją i wazodilatacją. Ufiksowany kompleks inicjuje aktywację komplementu z wytworzeniem czynników hemotaktycznych dla leukocytów. Leukocyty przylegające do ściany naczynia wyzwalają enzymy lizosomalne jak elastaza, kolagenaza, fosfolipaza i toksyczne metabolity tlenowe, które naruszają integralność ściany naczynia. Produktami działania fosfolipazy są leukotrieny i czynnik aktywujący płytki. Krążące kompleksy immunologiczne mogą się odkładać praktycznie w naczyniach wszystkich narządów i skóry. Klinicznie występują obrzęki, bóle stawów, bóle brzucha, zajęcie nerek i guzowate rumienie skórne. Objawy zapalne wycofują się wraz z eliminacją antygenu, nie pozostawiając trwałych następstw. W leczeniu stosuje się leki antyhistaminowe i sterydy w dawkach 1 mg/kg masy ciała/dobę przez okres 5-8 dni. Ad.2. Zapalenie reumatyczne naczyń. Do grupy reumatycznych zapaleń naczyń należą wszystkie kolagenozy. Zapalenia te są również wywołane krążącymi kompleksami immunologicznymi, ale powstałymi na drodze autoagresji. Wysokie miano czynnika reumatoidalnego czy przeciwciał przeciwją drowych z towarzyszącym niskim poziomem komplementu, jest charakterystyczne dla tych schorzeń i służy do monitorowania leczenia. Proces chorobowy może dotyczyć naczyń tętniczych każdego kalibru od mikrokrążenia do dużych pni naczyniowych. Może też wybiórczo zajmować naczynia kończyn, bez zajęcia naczyń narządów wewnętrznych. W niektórych przypadkach ostre zamknięcia dużych pni naczyniowych poprzedzone są zespotem Raynauda, który jest nietypowy, asymetryczny, przedłużający się, nie reagujący na zmiany temperatury, występujący w cieple i nasilający się w nocy. . Niektórym chorobom z kręgu systemowych – jak toczeń rumieniowaty układowy, choroba Sjógrena, ziarnica Wegenera mogą towarzyszyć różne zespoły neurologiczno-psychiatryczne (zajęcie naczyń mózgowych). W toczniu układowym obok/lub bez przeciwciał p jądrowych mogą występować przeciwciała antyfosfolipidowe i antykoagulanty toczniowe, odpowiedzialne za powikłania zakrzepowe w tętnicach i/lub żyłach, samoistne poronieniaoraz fałszywie dodatni test VDRL. ‘ Zakrzepica obwodowych naczyń tętniczych manifestuje się zwykle ostrym ich zamknięciem i może dotyczyć zarówno tętnic kończyn dolnych, jak i górnych. Zespół Raynauda może wyprzedzać o tygodnie lub lata ostre zamknięcie. Zmiany w naczyniach żylnych mogą występować w formie siności siatkowatej z mikrozawałami skóry, wędrującego zapalenia żył lub zakrzepicy żył głębokich. Przy zajęciu naczyń obwodowych zwykle nie ma objawów narządowych, utrudnia to rozpoznanie choroby systemowej. Przeciwciała p jądrowe (jako powszechny marker tocznia) mogą pojawić się po paru latach trwania choroby. Ad.3.Ziarniniakowe zapalenie naćzyń. Do tej grupy należą zapalenia naczyń małych i średnich o typie ziarniniakowo martwiczym (ziarnica Wegenera).

Większość osób które cierpią na tę chorobę nie dopuszcza do siebie myśli że są chore i potrzebują leczenia. Najbardziej powszechne są zaburzenia które kiedyś nazywano nerwicą sercową, żołąda lub biegunką nerwicową. Czasem może to być coś innego czego objawami będzie uciskanie w gardle, suchość w ustach, poty. Osoby takie są rozdrażnione, czują lęk, nie usypiają od razu, mają problemy z koncentracja. Dolegliwości te mogą być wynikiem tego że osoba martwi się o swoje zdrowie. U przyczyn takich objawów stoi nerwowy układ autonomiczny. Jest to część całego układu nerwowego która odpowiada za emocje. Układ łączy wszystko w jedna całość, to znaczy narządy wewnętrzne z gruczołami zewnętrznymi oraz z narządami odpowiedzialnymi za przemianę materii. W ten właśnie sposób układ reguluje tempo bicia serca czy tez przyśpiesza oddech. Ma on tez wpływ na prace żołądka, jelit, pęcherza. Odpowiada on też za łzy, wydzielanie śliny, skurcze naczyń krwionośnych itp. Gdy do układu docierają dziwne sygnały to nie może on dobrze pracować i jest w stanie nierównowagi. Wtedy narządy lubią wymknąć się spod kontroli mózgu. Osoby chore często nie wiedzą z jakiego powodu ich układ wegetatywny jest ciągle mobilizowany. Najczęściej odczuwają one skutki tego działania jako dolegliwości fizyczne. Często osoby te zgłaszają się do lekarza z kołataniem serca, dusznościami czy też problemami z układem trawiennym. W większości przypadków pacjent taki dostanie skierowanie na badania specjalistyczne które niczego nie wykryją. Zostaje jedynie wizyta u psychologa. Lekarz pierwszego kontaktu ma małe możliwości by pomóc takiemu pacjentowi. Przepisanie leków uspokajających nie wyleczy pacjenta, najczęściej pomoże ale na krótki okres czasu. Często dolegliwości SA coraz silniejsze, tym, samym osób chora bierze coraz więcej tabletek do których organizm łatwo się przyzwyczaja. Obecnie często stosuje się leki antydepresyjne o łagodnym działaniu, ich podstawowym plusem jest to że nie uzależniają. Ciężko wyleczyć pacjenta z samych przyczyn ponieważ są one zawarte w indywidualnym podejściu człowieka do samego siebie. Największe szanse na wyleczenie daje psychoterapia. Wszystko odbywa się na zasadzie rozmowy, udzielaniu odpowiedzi na pytania itp. Jednak u niektórych osób i to nie daje efektu ponieważ wymaga to silnego zaangażowania oraz systematyczności ze strony pacjenta. Gdy zauważymy że mamy problemy z nerwicą to warto jak najwcześniej udać się do lekarza, pomoże to szybciej wrócić do zdrowia.

Do dnia dzisiejszego nie stwierdzono w 100% co jest odpowiedzialne za ta chorobę. Wiadomo tylko że częściej zapadają na nią kobiety niż mężczyźni. Wiadomo też że bardziej osoby które: są po 40 roku życia, mają nadwagę, prowadzą siedzący tryb życia, maja skłonności w genach do tej choroby. Zobaczmy zatem co to w ogóle jest to zwyrodnienie stawów. Kość która kończy się w stawie jest pokryta idealnie gładką powierzchnią. Dzięki temu możemy się ruszać, jednak z upływem czasu chrząstka ta staje się coraz cieńsza a na jej powierzchni pojawiają się nierówności. Chrząstka ta pod wpływem rożnych zjawisk które zachodzą jedne po drugim traci swoje właściwości regeneracyjne. Gdy ona nie pracuje tak jak powinna to kości zaczynają trzeć jedna o drugą, a to sprawia nam ból. Jednak atak nie następuje od razu, choroba postępuje etapami. Zaczyna się najczęściej od sztywności w stawie która najczęściej występuje rano. Następnie zaczyna pojawiać się ból który towarzyszy przy większości czynności takich jak chodzenie, stawanie, siadanie. Gdy choroba jest już bardziej zaawansowana to poranne sztywnienie nie mija a trwa cały dzień mimo rozchodzenia czy gimnastyki. Następnie pojawia się utykanie oraz trzeszczenie w okolicy stawu. Choroba ta jest nieuleczalna. Natomiast można zmniejszyć ból i zahamować proces niszczenia. Terapia jest długa i trudna do tego wymaga sporego zaangażowania od pacjenta. Musi on zrzucić zbędne kilogramy oraz zmienić tryb życia z siedzącego na bardziej w ruchu. Czasem zdarza się że ból pojawia się po przeciążeniu stawu, wtedy trzeba mu dać kilka dni odpocząć by się zregenerował. Ważne dla stawów jest by przez dłuższy czas nie pozostawały w tej samej pozycji, dlatego jeśli nasza praca jest np. stojąca to należy co godziną usiąść nawet na kilka minut. Podobnie przy siedzącej pracy ważne jest by od czasu do czasu wstać i wyprostować się. Można posłużyć się lekiem przeciwbólowym zgodnie z ulotką, ale trzeba pamiętać że jeśli ból utrzymuje się dłużej niż tydzień należy udać się do lekarza. W terapii zwyrodnieniowej stawów stosuje się leki przeciwbólowe oraz przeciwzapalne. Jednak ich dawkowanie powinno być ustalone przez lekarza. Warto też stosować preparaty które ochronią chrząstkę, jednak trzeba zaznaczyć że na efekty ich działania trzeba czekać dość długo. Kolejnym sposobem leczenia jest rehabilitacja do tego krio i hydroterapia pola magnetyczne oraz terapie laserowe.