Żylakami nazywamy trwałe, organiczne rozszerzenie żył w postaci sznurów, splotów lub kłębków. Żylaki stanowią jedną z najczęstszych chorób. Stwierdza się je u około 10-15% ludzi, a po 40 roku życia u 30%, częściej u kobiet. Zmiany żylakowate są procesem nieodwracalnym, postępującym, wskutek narastającej niewydolności żył powierzchownych, przeszywających i w końcu głębokich. W miarę upływu lat z obecnością żylaków są związane coraz liczniejsze powikłania, wymagające długotrwałego leczenia i powodujące trwałe inwalidztwo. Dlatego też żylaki można zaliczyć do chorób społecznych. Uwzględniając czynniki usposabiające odróżnia się żylaki: – pierwotne, występujące przy prawidłowym stanie żył głębokich, – wtórne, będące następstwem niedrożności żył głębokich lub przetoki tętniczo-żylnej . W obrębie żylaków pierwotnych wyróżniamy: – żylaki siateczkowate i miotełkowate, – żylaki głównego pnia żyły odpiszczelowej i odstrzałkowej, – żylaki odgałęzień żyły odpiszczelowej i odstrzałkowej, – żylaki żyły biodrowej wewnętrznej. Etiologia
Żylaki powstają w wyniku zaburzenia stosunku między ciśnieniem krwi w żyle a wytrzymałością jej ściany. Do czynników osłabiających ścianę żył bądź zwiększającą w niej ciśnienie krwi należą: – właściwości konstytucjonalne – dziedziczne, wiodące do nieprawidłowego ukształtowania zastawek (wg opracowań bazylejskich wynoszą ok. 77,15%). – obciążenie statyczne “niefizjologiczny tryb życia” – tj. praca stojąca, mała aktywność ruchowa. Do czynników potęgujących objawy choroby żylakowej należą: – wzmożone ciśnienie śródbrzuszne, – porody,
- przebyte choroby żył, – przetoki tętniczo-żylne, – alkoholizm, – otyłość,
- przyjmowanie estrogenów (śr. antykoncepcyjne).
Właściwości konstytucjonalne przejawiają się w atonii niektórych tkanek, zwłaszcza włókien sprężystych (elastopatia), czego wyrazem mogą być: żylaki kończyn dolnych, odbytu, powrózka nasiennego oraz płaskostopie, przepukliny, opuszczenie trzewi. Najczęściej jednak żylakom kończyn dolnych towarzyszą żylaki odbytu i płaskie stopy. Postawa stojąca człowiekajest bardzo ważnym czynnikiem usposabiającym do powstania żylaków. Szczególnie predysponowane są osoby pracujące w pozycji stojącej, a także wykonujące krótkotrwałe wysiłki fizyczne, kiedy to ciśnienie tłoczni brzusznej jest przenoszone do żył biodrowych. W początkowym okresie żylaki pierwotne nie powodują żadnych dolegliwości, a chorzy zgłaszają się do lekarza jedynie ze względów kosmetycznych. Pierwszym objawem jest zwykle uczucie ciężaru, zmęczenia, rozpierania i ciężkości, pojawiające się po długotrwałym staniu i siedzeniu, potem pojawiają się bóle, kurcze mięśni a w końcu obrzęki – zwłaszcza w obrębie stopy i okolicy kostek, z biegiem czasu nie ustępujące po nocnym odpoczynku. Objawy powyższe są wyraźniej zaznaczone w żylakach wtórnych, przsważnietowarzyszą im zmiany troficzne, znaczne obrzęki i owrzodzenia w okolicy kostek. Badanie przedmiotowe
Ma ono na celu stwierdzenie rodzaju żylaków, ich umiejscowienia i rozmiarów, wydolności pni żylnych powierzchownych, wydolności żył przeszywających oraz drożności i wydolności układu żył głębokich. Ponadto należy sprawdzić czy istnieją stany zapalne skóry, zmiany barwnikowe, wypryski, owrzodzenia. Zawsze obowiązuje badanie tętna na obwodzie. Oglądając kończynę chorego (w postawie stojącsj) widzimy liczne wężowate sznury i sploty żylne, często z balonowatymi uwypukleniami. Są one miękkie, niebolesne a stopień ich wypełnienia zależy od ułożenia kończyny. W miejscach przejścia przez powięź niewydolnej żyły przeszywającej powstaje kuliste rozdęcie żylne. Naciskając je palcem możemy wyczuć ubytek w powięzi. Do sprawdzenia drożności żył głębokich, wydolności żył powierzchownych oraz żył przeszywających kończyn dolnych służy szereg prób możliwych do wykonania w każdych warunkach. Należą do nich:
- próba Szwartza,
- próba Trendelenburga, – próba Perthesa,
- próba opaskowa, – próba Pratta.
Próba Szwartza: służy do sprawdzenia wydolności zastawek żyły odpiszczelowej. Opukując palcami jednej ręki żyłę odpiszczelową goleni, wywołujemy falę krwi, którą wyczuwamy w żyle odpiszczelowej na udzie palcami drugiej ręki. W żyle, w której zastawki są wydolne, drganie nie jest przenoszone. Próba Trendelenburga. Chory unosi kończynę dolną do góry, co powoduje opróżnienie żylaków i żył powierzchownych. Gumowym drenem zaciskamy okolicę ujścia żyły odpiszczelowej i polecamy choremu wstać. Zdejmujemy zacisk i obserwujemy kierunek wypełniania się żył powierzchownych. Natychmiastowe wypełnienie się żył powierzchownych z góry na dół świadczy o niewydolności zastawek żyły odpiszczelowej (ryc. 12a). Badanie powtarzamy, z tym, że w pozycji stojącej nie zdejmujemy zacisku. Szybkie wypełnienie się żył powierzchownych i żylaków (do 35 sek.) świadczy o niewydolności żył łączących (próba dodatnia), jeżeli zaś wypełniają się po upływie 35 sek., żyły przeszywające są wydolne (próba ujemna)